DAULAT TUANKU

SEMBAH TAHNIAH

Sempena Pertabalan sebagai Kebawah Duli Yang Maha Mulia Sultan Kedah ke-29, pada 22 Oktober 2018.

DAULAT TUANKU
DAULAT TUANKU

DAULAT TUANKU

KENALI ORANG BESAR BEREMPAT NEGERI PAHANG

Yang DiHormat Orang Kaya Indera Shahbandar

Dato’ Sri Haji Mohd Najib bin Tun Haji Abdul Razak

DK., SSAP., SIMP., SPMK., SPMS., SSSJ., SPSA., SPDK., DUNM., DPMS., DSAP., PNBS.

Yang DiHormat Orang Kaya Indera Segara

Tengku Dato’ Sri Haji Asmawi bin Tengku Haji Hussin

SSAP., DSAP., DIMP., SAP., AMN.

(Yang Mulia Datuk Paduka Maharaja Lela)

Yang DiHormat Orang Kaya Indera Pahlawan

Dato’ Sri Wan Haji Abdul Wahid bin Haji Wan Hassan

SSAP., SIMP., DSAP., SAP., JSM., AMP.

Yang DiHormat Orang Kaya Indera Perba Jelai

Dato’ Haji Wan Abdul Rahman bin Dato’ Haji Wan Ibrahim

DIMP., SMP., AMN., PJK.


(Kemaskini 27 Oktober 2018)

SEJARAH BERTANJAK DI TANAH MELAYU

Pada tahun 750 Masihi, Sang Jaya Bangsa atau Sang Rama Dhamjaya – Maharaja Srivijaya yang berpusat di Palembang, Sumatera telah menyerang kerajaan Langkasuka di bawah pemerintahan Raja Maha Bangsa. Pada tahun 775 Masihi, Srivijaya telah berjaya menakluk Langkasuka dan seluruh tanah jajahannya.

Kemasukan pengaruh budaya Melayu Srivijaya dari Sumatera, termasuklah tengkolok, tanjak dan destar dipercayai bermula pada tahun 775 Masihi. Walau bagaimanapun, pengaruh budaya Melayu Langkasuka (termasuklah Kecopong @ Ketopong) tetap kekal dominan.

Penggunaan tengkolok, tanjak dan destar secara meluas di Semenanjung Tanah Melayu dipercayai hanya bermula apabila Seri Teri Buana ditabalkan sebagai pemerintah bagi tiga buah kerajaan – Palembang-Jambi (Srivijaya-Melayu), Bintan dan Singapura Tua.

Dari segi kedudukan geografi, Kepulauan Bintan dan Kepulauan Singapura adalah sebahagian daripada Semenanjung Tanah Melayu. Ini bermakna, kemasukan tengkolok, tanjak dan destar bermula dari arah selatan menuju ke utara Semenanjung.

Serangan Majapahit ke atas tiga buah kerajaan tersebut telah memaksa pemerintah terakhirnya, Parameswara melarikan diri ke utara lalu mendirikan Kesultanan Melaka. Di bawah pengaruh empayar Melaka inilah, penggunaan tengkolok, tanjak dan destar telah berkembang ke semua negeri jajahan dan naungannya.

Sultan-sultan Melaka dan Johor-Riau-Lingga-Pahang telah menabalkan putera-putera mereka sebagai raja atau sultan di negeri Perak, Jeram (Selangor), Johor, Terengganu dan Pahang.

Ada juga di kalangan para pembesar Melaka dan Johor-Riau-Lingga-Pahang yang dilantik sebagai wakil raja di wilayah jajahan seperti Kelang (Selangor) dan Muar (Johor).

Sultan Mahmud Syah (Kedah) telah pergi ke Melaka untuk bertemu dengan Sultan Mahmud Syah (Melaka) demi memohon Nobat. Dari sinilah bermulanya sejarah tengkolok, tanjak dan destar di negeri Kedah.

Sejarah tengkolok, tanjak dan destar di negeri Kelantan bermula apabila Sultan Melaka menakluk negeri Serendah (Seri Indah) Sekebun Bunga di bawah pemerintahan Sultan Gombak.

Dari Kelantan, pemakaian tengkolok, tanjak dan destar masuk ke Patani apabila Patani diperintah oleh anak-anak raja dari Dinasti Kelantan I dan Dinasti Kelantan II.

Pada zaman Kerajaan Persekutuan Patani Besar, penggunaaan tengkolok, tanjak dan destar telah berkembang ke negeri Singgora (Songkhla, Phatthalung dan Satun) serta Ligor (Nakhon Si Thammarat).

Di bawah pengaruh empayar Kedah pula, penggunaaan tengkolok, tanjak dan destar telah berkembang ke Sendawa (Sadao), Setul (Satun), Terang (Trang), Ayer Kelubi (Krabi), Kuala Punga (Phang Nga), Pulau Bukit (Koh Phuket) dan Rundung (Ranong) di selatan Thailand serta Tenang Sari (Tenasserim) di selatan Myanmar.

LARANGAN DALAM BERTANJAK

Dalam pembuatan tanjak, juga mempunyai larangan dan pantang larang. Ini kerana ia adalah sesuatu yang dijunjung di atas kepala dan mempunyai simbolik yang tinggi.

1. Larangan membuat tanjak berbentuk huruf ‘Ya’

Huruf ‘Ya’ dalam Alam Melayu ialah huruf Hijaiyah yang paling akhir dari bacaan, melambangkan akhir hayat atau kematian.

2. Larangan menggunakan kain bewarna Kuning Za’faran

Kuning raja atau kuning susu lebih cerah ke arah putih, seperti warna kuning bendera negeri Perak.

Kuning Za’faran tidak sama seperti kuning diraja. Ianya lebih pekat.

3. Larangan melangkah kain dan memijak kain dengan tapak kaki

4. Larangan memakai tanjak yang dipakai oleh Sultan yang mati dibunuh

Selagi tidak ada pembelaan khas untuk Baginda, maka ia adalah dilarang keras dan menyalahi Adat Melayu. Tanjak jenis tersebut hanya boleh dipakai setelah Sultan tersebut mendapat pembelaan sewajarnya dan pemakai yang baharu ialah seorang pengganti Sultan tersebut yang sah.

SENI KARANGAN TANJAK

Tanjak adalah hiasan kepala, bermaksud tanah dipijak. Tanjak yang dipakai pula membawa maksud kepada si pemakai bahawa mereka mengakui Tanah Melayu ini memang tempat asal usul orang Melayu.

Bentuk kainnya wajib empat segi yang dilipat menjadi tiga segi sebagai simbol ‘gunungan’. Tanjak hanya dipakai oleh lelaki dan juga disebut sebagai tengkolok atau destar.

Tanjak dihasilkan menggunakan bahan daripada kain dan wajib mempunyai bahagian simpul, tapak, bengkung dan karangan atau solekan.

Antara fungsi dan kegunaan tanjak ialah:

-       Simbol bangsa, keturunan atau kerajaan

-       Taraf dan kuasa

-       Hiasan kepala

-       Mengemaskan kedudukan rambut yang panjang

-       Adat istiadat

-       Ritual

-       Menghalang peluh dari dahi menitis ke mata

-       Pelengkap busana

-       Identiti si pemakai

SIAPAKAH TENGKU ALI?

Ramai yang terkejut dengan tuntutan seorang insan bernama Tengku Ali ke atas Kesultanan Terengganu, kira-kira 3 dekad yang lalu. Ramai yang meragui kesahihan dakwaan beliau dan tidak kurang pula yang mempercayainya.

Namun, memang ramai yang tidak tahu tentang Tengku Ali ini. Siapakah Tengku Ali yang berani menggegarkan Kesultanan Terengganu? Benarkah beliau seorang Tengku? Apakah tujuan di sebalik tuntutan beliau ini?

Tengku Ali dilahirkan pada tahun 1914, di Istana Tepi Bukit, berhampiran Bukit Puteri. Beliau merupakan putera sulung Almarhum Sultan Sulaiman Badrul Alam Shah, Sultan Terengganu ke-13. Bondanya ialah Tengku Ampuan Mariam, puteri Almarhum Sultan Ahmad Al-Mu’azzam Shah, Sultan Pahang.

Selain Tengku Ali, Almarhum Sultan Sulaiman mempunyai tiga orang putera dan empat orang puteri lagi. Mereka ialah Tengku Azizah, Tengku Asma’ (Sultanah Kedah), Tengku Abdul Rashid, Tengku Atikah, Tengku Mariam, Tengku Abdul Aziz dan Tengku Abdul Rahman.

Tengku Ali mendapat pendidikan awal di Sekolah Sultan Sulaiman, salah sebuah sekolah yang terawal di Kuala Terengganu. Sewaktu berusia 15 tahun, beliau dihantar pula menuntut di Andrew School, England. Selepas itu ke Universiti Oxford, mengambil jurusan Ilmu Alam, selama 5 tahun. Bagaimanapun, beliau tidak sempat memperolehi Degree. Seperkara yang menarik tentang Tengku Ali ialah sewaktu sampai di England, beliau tidak tahu berbahasa Inggeris walaupun sepatah. Tetapi atas daya usaha sendiri, akhirnya beliau dapat juga menguasai bahasa tersebut sedikit demi sedikit. Di England, beliau terpaksa menaiki basikal sejauh 10 kilometer seriap hari untuk ke universiti.

Pada tahun 1934, beliau kembali semula ke tanah air dan dihantar oleh ayahandanya ke Kemaman, yang pada masa itu masih merupakan sebuah pekan yang dilitupi hutan belantara. Di sana, beliau disuruh belajar dan berlatih bekerja dengan Mubin Sheppard.

Selepas itu beliau dihantar pula ke Kuala Lumpur dan kemudiannya ke Kuala Selangor. Di Kuala Selangor beliau bekerja tanpa gaji bersama-sama Raja Uda dan Residen British pada waktu itu.

Pada tahun 1937, beliau kembali semula ke Terengganu. Di negerinya sendiri, Tengku Ali berkesempatan melakukan berbagai-bagai kerja seperti menjadi Penguasa Polis dan Kastam. Pada tahun 1942, Tengku Ali menjadi pegawai pelatih di pejabat Mahkamah Besar Kuala Terengganu. Semasa di mahkamah inilah Tengku Ali berpeluang mendalami Undang-Undang Keterangan, Undang-Undang Peraturan Jenayah, Undang-Undang Jenayah dan Undang-Undang Peraturan Mal.

Tengku Ali kemudiannya mengahwini Tengku Ainon Jamal, puteri Sultan Abu Bakar, Sultan Pahang. Dengan perkahwinan ini bermakna beliau telah mengeratkan lagi hubungan silaturrahim Terengganu-Pahang, kerana sebelum ini nendanya, Almarhum Sultan Zainal Abidin III telah mengahwini Tengku Long puteri Sultan Ahmad. Manakala bonda Tengku Ali, Tengku Mariam juga adalah puteri Sultan Pahang.

Perkahwinan dengan Tengku Ainon Jamal dianugerahkan Allah tiga cahaya mata, iaitu Tengku Besar, Tengku Afzam dan Tengku Iskandar Abu Bakar. Perkahwinan tersebut sebenarnya merupakan perkahwinan ketiga Tengku Ali. Sebelum itu Tengku Ali telah pun beristerikan Che’ Fatimah dan dianugerahkan seorang putera, Tengku Abdul Halim. Perkahwinan kedua Tengku Ali ialah dengan Tuan Nik Sharifah Aminah dan perkahwinan ini telah dianugerahkan Allah dengan tujuh orang putera dan puteri, iaitu Tengku Puteri, Tengku Fatimah, Tengku Badli Shah, Tengku Kechik, Tengku Jaafar, Tengku Mohamad Muhiddin dan Tengku Khadijah.

Semasa Tengku Ali dilantik menjadi Sultan Terengganu, Tengku Ainon Jamal telah dilantik sebagai Tengku Ampuan. Perlantikan tersebut telah digazetkan di dalam Warta Kerajaan Terengganu Bil. 18 yang bertarikh 16.09.2603 (tahun Jepun). Walaupun demikian, jodohnya dengan Tengku Ainon Jamal tidak panjang. Mereka berpisah setelah Tengku Ali diturunkan daripada tahta kesultanan Terengganu.

Selain mempunyai hubungan kekeluargaan dengan Kerabat Diraja Pahang, Tengku Ali juga mempunyai hubungan kekeluargaan dengan Kerabat Diraja Kedah. Hubungan ini bermula apabila adinda Tengku Ali, Sultanah Asma’ berkahwin dengan Almarhum Sultan Badlishah, Sultan Kedah yang ke-27. Putera Sultanah Asma’, Sultan Mahmud Sallehuddin merupakan Sultan Kedah ke-29. Seorang lagi adinda Tengku Ali, Tengku Abdul Aziz berkahwin dengan Tunku Hamidah, puteri Sultan Badlishah. Tengku Abdul Aziz merupakan bekas Juruiring Sultan Kedah.

Berdasarkan bukti-bukti sejarah, Tengku Ali memang pernah menjadi Sultan Terengganu ke-14, dari tahun 1942-1945. Iaitu sebelum Almarhum Sultan Ismail Nasiruddin Shah ibni Almarhum Sultan Zainal Abidin memerintah Terengganu. Tengku Ali dilantik menjadi Sultan Terengganu oleh jemaah menteri, bagi menggantikan Almarhum Sultan Sulaiman Badrul Alam Shah, ayahandanya yang mangkat pada 25 September 1942.

Tengku Ali mangkat pada hari Jumaat, 17 Mei 1996, di usia 82 tahun dan dimakamkan di dalam kawasan Masjid Abidin, Kuala Terengganu.